درمان اختلالات روان تنی در کانادا

درمان اختلالات روان‌ تنی در کانادا ( سایکوسوماتیک Psychosomatic Disorders)

برای درمان اختلالات روان تنی در کانادا خواندن این متن واجب است! اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک (Psychosomatic Disorders) را تاکنون شنیده‌اید؟ چه اطلاعاتی در مورد اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک دارید و چقدر با این اختلال روانی آشنایی دارید؟ اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، نوعی اختلال بدنی است که تحت تاثیر ذهن قرار دارد و با حتی در حالت‌های شدیدتر توسط ذهن فرد مورد نظر ایجاد می‌شود.

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک یکی از اختلالات جدی بدنی است که می‌تواند منجر به تجربه دردهای گاهاً شدید در فرد شده و زندگی و فعالیت‌های روزمره او را با مشکلاتی جدی رو به رو کند. از این رو، قصد داریم موضوع این مطلب خود را به «اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک» اختصاص داده و در ادامه،

در خصوص معرفی چیستی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، درک ویژگی‌ها و جزئیات این اختلال و همین طور علائمی که می‌تواند در بیماران مختلف از خودش بروز دهد، شاخص‌های وانی و عاطفی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، نحوه تاثیرگذاری اضطراب و استرس در بروز این اختلال و همین طور سایر عوامل و عناصر فردی و محیطی تاثیر گذار در اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک صحبت کنیم.

به علاوه، در ادامه مطلب این فرصت را خواهید داشت تا در خصوص روش‌های تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، ابزارها و تکنیک‌های مورد استفاده در تشخیص این اختلال، و همین طور گزینه‌های درمانی و پزشکی مورد استفاده برای بهبودی افراد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز مطالعه‌ای کامل و سازنده داشته باشید.

در حال حاضر، روش‌های درمانی گسترده و متنوعی برای درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک معرفی شده‌اند که بخشی از آن‌ها درمان‌های دارویی بوده و بخشی دیگر مربوط به درمان‌های روان‌شناختی و رتاپی می‌شوند. مواردی که به اختصار، در انتهای مطلب معرفی شده و در حد فرصت مقاله، به آن‌ها پرداخته خواهد شد.

برای کسب اطلاعات کامل و بیشتر در خصوص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و همین‌طور ویژگی‌های این اختلال، عوامل تحریک کننده و ایجاد کننده آن و همین‌طور راه‌کارهای تشخیص و درمان آن، با ما همراه باشید.

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک (Psychosomatic Disorders) چیست؟

برای درک بهتر مفهوم و ماهیت اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک (Psychosomatic Disorders)، بهتر است نگاهی داشته باشیم به عبارت «mind over matter»! آیا تا به حال عبارت mind over matter به گوش‌تان خورده است؟ می‌توان گفت که اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، نمونه کاملی از همین عبارت است!!

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک قرن‌ها است که وجود دارد و طی قرون، افراد بسیاری از آن رنج برده و می‌برند… اما قرن‌ها و سال‌های متمادی به عنوان یک راز پنهان باقی مانده است.

اگر بخواهیم یک تعریف ساده و کلی از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک داشته باشیم، اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک به مجموعه‌ای از اختلالات و علائم جسمانی اطلاق می‌شود که از عوامل و عناصر استرس زای ذهنی یا عاطفی نشات می‌گیرند. این اختلال نیز همانند بسیاری از اختلالات بدنی و جسمانی، علائم مشخص و فیزیکی دارد که می‌توانند با استفاده از ابزارها و راه‌کارهای ویژهای شناسایی شده، تشخیص داده شوند و به منظور بهبودی، در فرایند درمان قرار گیرند.

مفهوم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

درک ارتباط ذهن و بدن، برای درک انواع اختلالات روانی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. بسیاری از اختلالاتی که تحت عنوان اختلالات روانی یا فیزیکی آنها را دیده یا شنیده‌ایم، در نتیجه تاثیرگذاری متقابل ذهن و جسم بر هم  پدید آمده‌اند و به نوعی می‌توان آن‌ها را محصول سلامت ذهن و جسم در کنار هم قلمداد کرد.

معمولاً طیف گسترده‌ای از اختلالاتی که در حال حاضر با آن‌ها رو به رو هستیم و افراد بسیاری با آن ها دست و پنجه نرم می‌کنند، دارای علائم ظاهری و فیزیکی مشهود هستند و عموماً نیز از یک سری علت‌های ریشه‌ای و زمینه‌ای روانی سرچشمه می‌گیرند.

یکی از این اختلالات، که دقیقا از علت‌های زمینه‌ای روانی سرچشمه گرفته و در عین حال، دارای علائم ظاهری و فیزیکی مشهود نیز هست، همین اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک است.

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک می‌تواند قسمت‌های مختلف بدن فرد مورد نظر را تحت تاثیر قرار داده و منجر به علائم، نارسایی و مشکلات فیزیکی خاصی در بخش‌های مختلف بدن شود. از جمله:

• فشار خون بالا (High Blood Pressure)
• درد در ناحیه قفسه سینه (Chest Pain)
• و هایپرتنشن یا پرفشاری شریانی (Hypertension)

با وجود این‌که عموماً بسیاری از افراد اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را به واسطه علائم فیزیکی و اختلال‌های بدنی و جسمانی آن می‌‌شناسند، اما از آن‌جا که علت‌های ریشه‌ای این اختلال روانی و عاطفی هستند، برای درمان در کنار پزشک معالج و مراقبت‌های بهداشتی عمومی، به کمک و درمان روان‌پزشک نیز نیاز دارد.

دو مورد از مهم‌ترین بیماری‌هایی که جزو بیماری‌های اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک به حساب می‌آیند عبارتند از:

• اختلال جسمانی شکل یا سوماتوفرم (Somatoform)
• اختلال جسمانی سازی یا سوماتوزیشن (Somatization)

پاتوفیزیولوژی (Pathophysiology) این بیماری‌ها، شامل ترشح هورمون های استرس مانند کورتیزول و ادغام تجربیات عاطفی و روانی است.

می‌توان گفت که شناسایی و درک اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، موضوعی بسیار فراتر و پیچیده‌تر از صِرف شناسایی و تشخیص بر اساس ویژگی‌ها و علائم ظاهری بیماری است و بررسی شرایط روانی و عاطفی زمینه‌ای برای تشخیص و درمان موثر از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

ارتباط ذهن و بدن در اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک (درمان اختلالات روان تنی در کانادا)

 ارتباط ذهن و بدن یکی از مهم‌ترین عناصری است که می‌تواند زمینه ساز و سبب ساز بروز اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد شود و از این رو، اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک یکی از اختلالات و بیماری‌هایی است که بیشتر از هر چیز، اهمیت و حیاتی بودن ارتباط ذهن و بدن را نشان می‌دهد و توجه به آن را پررنگ می‌سازد.

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک به خوبی نشان می‌دهد که عدم برقراری ارتباط درست بین ذهن و بدن، چگونه می‌تواند منجر به ناهماهنگی و اختلال در اقصی نقاط بدن شده و خودش را به شکل ناهنجاری‌ها و اختلالات بدنی و فیزیکی نشان دهد.

ارتباط ذهن و بدن و به عبارت بهتر، تاثیر عوامل روانی بر سلامت جسمانی افراد، از جمله مباحثی است که به طور گسترده در روان‌پزشکی و تخصص مغز و اعصاب مورد مطالعه و بحث و بررسی قرار گرفته و مقالات و کتب فراوانی پیرامون آن تالیف و منتشر شده است.

واقعیت این است که فشارهای روانی و استرس و سایر مشکلات روحی و روانی، قابلیت و قدرت آن را دارند که در ایجاد بیماری‌های فیزیکی و جسمی نیز نقش داشته و منجر به بروز علائم فیزیکی و ظاهری کاملاً مشهود شوند.

دقیقاً درست مثل اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، که علت‌های زمینه‌ای و اصلی آن، علت‌هایی روانی و عاطفی هستند و مشکلاتی نظیر استرس و اضطراب می‌توانند منشا اصلی به وجود آمدن این اختلال در افراد شده یا آن را تحریک کنند. دقیقاً به همین دلیل نیز در فرایند درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، توجه به جنبه‌های ذهنی، روانی و عاطفی، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و تعیین کننده است.

متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و روان‌پزشکان، در سایه بررسی و شناخت ارتباط ذهن و بدن، این فرصت را پیدا می‌کنند تا اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک افرادی که با این اختلال دست و پنجه نرم می‌کنند را شناسایی و تشخیص داده و در ادامه، با تکیه بر شناخت و بررسی همین ارتباط ذهن و بدن، رویکردهای درمانی – دارویی، پزشکی یا روان‌شناختی – جامعی را برای بهبودی فرد مورد نظر ارائه دهند.

این رویکرد کل نگر – که به طور توامان و هم‌زمان، هم جنبه‌های بدنی و جسمی فرد درگیر در اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را بررسی کرده و هم روی جنبه‌های عاطفی و روانی و ذهنی او تمرکز می‌کند و در عین حال، ارتباط ذهن و بدن را نیز تحت نظر دارد – تضمین می‌کند که سلامت جسمی و روانی بیمار به طور همزمان مورد توجه قرار می‌گیرد.

علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

در مورد علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، توجه به یک نکته از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است آن نکته نیز این است که علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک صرفاً علائمی روانی یا صرفاً علائم فیزیکی و بدنی نیستند!

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، عموماً با ترکیبی از علائم جسمی و روانی ظاهر می‌شود و به دلیل همپوشانی شاخص ها، شناسایی این علائم بدنی و روانی ترکیب شده، موضوعی بسیار چالش برانگیز است. این در حالی است که این علائم، که ماهیتاً همان طور که اشاره شد پیچیده و ترکیبی از علائم روانی و فیزیکی هستند،

در افراد مختلف و در اختلالات روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک متنوع و متفاوت، با هم فرق دارند. به این مفهوم که ممکن است علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در دو فرد که از یم نوع اختلال رنج می‌برند کاملاً بسته به ویژگی‌های فردی و جسمی منحصر به فرد آن ها متفاوت باشد. از طرفی، خودِ اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز می‌تواند در افراد مختلف به شکل‌های متفاوتی بروز کرده و سطح‌های مختلفی داشته باشد که این امر نیز زمینه‌ساز بروز علائم متفاوتی در افراد می‌شود.

با این حال، در حالت کلی یک‌سری علائم فیزیکی مشخص می‌توان برای اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک بر شمرد که عموماً بسیاری از افراد برخی تا ترکیبی از آن‌ها را تجربه می‌کنند. علائمی از قبیل:

• سردرد
• معده درد
• درد عضلانی
• و مواردی از این دست…

این در حالی است که شاخص‌های روانی و عاطفی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، اگرچه ممکن است شامل برخی مشکلات و بیماری‌های عاطفی دیگر نیز باشند، اما اغلب در قالب این دو مشکل نمود پیدا می‌کنند:

• اضطراب (Anxiety)
• افسردگی (Depression)

بدون شک، شناخت و ردیابی این علائم، چه علائم فیزیکی و جسمی باشند و چه در قالب علائم روانی و عاطفی بروز کرده باشند، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و می‌تواند نقش تعیین کنندّ ای در فرایند تشخیص بیماری و درمان آن ایفا کند.

در نظر گرفتن هر دو جنبه روانی  عافی و همین‌طور جسمی و فیزیکی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و روان‌پزشکان، فرصت این را پیدا می‌کنند که اختلال را به خوبی و درستی تشخیص داده، آن را به طور دقیق و حرفه‌ای ردیابی و ریشه یابی کنند و بر اساس ریشه‌یابی علت‌های زمینه‌ای اختلال، ابزارها و رویکردهای درمانی مورد نیاز را اعمال کنند.

علائم فیزیکی رایج اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک می‌تواند در کنار علائم روانی و ذهنی که دارد، در قالب برخی شاخص‌ها و علائم فیزیکی، جسمی یا بدنی نیز ظاهر شود. برخی از مهم‌ترین و رایج‌ترین علائم یا شاخص‌های فیزیکی و جسمی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک عبارتند از:

• سردرد
• معده درد
• درد عضلانی
• درد قفسه سینه
• مشکلات گوارشی
• فشار خون بالا یا هایپرتنشن
• و مواردی از این دست…

نکته‌ای که باید در نظر داشت این که این علائم، اغلب علائمی هستند که در مورد بسیاری از بیماری‌های جسمی و فیزیکی نیز مشاهده می‌شوند و می‌توانند پزشک معالج را به این اشتباه بیاندازند که صرفاً علائم یک بیماری یا عارضه جسمانی هستند. در حالی که ریشه‌ای کاملاً روانی و عاطفی دارند و از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک ناشی شده‌اند. همین امر، موضوع را چالش برانگیز می‌کند.

علاوه بر موارد عنوان شده، در برخی از افراد ممکن است اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در قالب علائم فیزیکی عجیبی نظیر اگزما یا کهیر روی پوست نیز ظاهر شود که به نوبه خود، تشخیص و ریشه‌یابی آن می‌تواند یک فرایند چالش برانگیز و گمراه کننده برای پزشک معالج باشد.

با این حال، معمولاً در فرایند تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، با توجه به علائم ظاهری که این اختلال بروز می‌دهد، بهتر است احتمال بیماری‌های فیزیکی و جسمانی – با این علائم – رد شود و سپس پزشک معالج به سراغ اختلالات و مشکلات روانی و عاطفی و ذهنی، نظیر اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک برود.

این امر، از آن جهت حائز اهمیت است که در صورت وجود بیماری‌های فیزیکی و نیاز به درمان، این امر در اسرع وقت صورت گرفته و بهترین و بیشترین اثرگذاری را خواهد داشت. در صورت نیاز به درمان‌های تکمیلی و روان‌شناختی به دلیل تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز پزشک معالج فرصت کافی و اطمینان مورد نیاز برای آغاز فرایند درمان را در اختیار خواهد داشت.

شاخص‌های روانی، عاطفی و ذهنی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، اغلب با شاخص‌های روانی و عاطفی مشخصی و رایجی همچون:

• اضطراب (Anxiety)
• افسردگی (Depression)

ظاهر می‌شوند.

البته در کنار دو شاخص مهم و رایج اضطراب و افسردگی که در بیشتر کیس‌های مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک قابل مشاهده هستند، در مورد برخی از افراد می‌توان علائمی همچون نوسانات خلقی یا فراز و نشیب‌های عاطفی مکرر را نیز مشاهده کرد.

از جمله عواملی که به شدت می‌توانند به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک افراد مبتلا دامن زده، اختلال مورد را در آن‌ها تحریک کرده یا تشدید کنند، موارد زیر هستند:

• استرس
• تروما
• مسائل عاطفی حل نشده

علاوه بر این، برخی از افرادی که درگیر اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک بوده و از این اختلال رنج می‌برند، ممکن است با علائم شناختی نظیر افکار بیش از حد یا مشکل در تمرکز نیز دست و پنجه نرم کنند.

با این اوصاف، اگر بخواهیم لیستی از رایج‌ترین و مهم‌ترین شاخص‌های روانی، عاطفی و ذهنی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را معرفی کنیم، شامل موارد زیر خواهد بود:

• اضطراب
• افسردگی
• نوسانات خلقی
• فراز و نشیب‌های عاطفی مکرر
• افکار بیش از حد
• مشکل در تمرکز
• و مواردی از این دست…

به منظور تشخیص، ردیابی و ریشه‌یابی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و همین طور فرایند درمانی موثر و نتیجه بخش، توجه هم‌زمان به هر دو جنبه روانی و جسمی، و تمرکز روی هر دو علائم و شاخص‌های فیزیکی و روانی، از اهمیت بسیار بالای برخوردار بوده و الزامی است.

با درک و شناخت این این علائم و شاخص‌های فیزیکی و روانی، متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و روان‌پزشکان، فرصت این را پیدا می‌کنند که اختلال را به خوبی و درستی تشخیص داده، آن را به طور دقیق و حرفه‌ای ردیابی و ریشه یابی کنند و بر اساس ریشه‌یابی علت‌های زمینه‌ای اختلال، ابزارها و رویکردهای درمانی مورد نیاز را اعمال کنند.

ارتباط بین استرس و اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

در حالت کلی، استرس به عنوان محرک اصلی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک شناخته می‌شود. اختلالات روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در بیشتر موارد در پاسخ به استرس‌های مزمن یا حاد ایجاد می‌شوند.

واکنش بدن به استرس می‌تواند در قالب برخی از علائم فیزیکی و جسمی نمود پیدا مند و دقیقاً به همین دلیل نیز بخشی از علائم و شاخص‌های اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، شاخص‌ها و علائم فیزیکی و جسمی هستند که پیش‌تر به تفصیل در مورد شان صحبت کردیم.

اما نکته اصلی این‌جا است که درک نقش استرس در اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و ارتباطی که این دو با یکدیگر دارند، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و می‌تواند در پیشگیری، تشخیص و همین طور درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک تاثیر عمده و مستقیمی داشته باشد.

یکی از مهم‌ترین راه‌کارهای درمانی و همین طور پیشگیری از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، استفاده از تکنیک‌های کنترل استرس است. با استفاده از تکنیک‌های مدیریت و کنترل استرس، افرادی که با اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک دست و پنجه نرم می‌کنند، این فرصت را خواهند داشت تا اختلال و بیماری خود را کنترل کرده، علائم آن را – چه علائم ظاهری و فیزیکی و چه علائم روانی و عاطفی بیماری را – در خود کاهش دهند و به سوی بهبودی قدم بردارند.

با پرداختن به موضوع بسیار مهم و تاثیرگذار استرس و مدیریت آن، افراد می‌توانند خطر ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را در خورد به شدت کاهش داده، یا از تشدید آن در خود جلوگیری کنند و در صورت بهره‌مندی از تکنیک‌های حرفه‌ای، حتی در راستای بهبودی و درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز گام بردارند.

طیف گسترده‌ای از متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و روان‌پزشکان، برای پیشگیری از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و همین طور کنترل و درمان این اختلال، بر اهمیت شناخت و مدیریت استرس تمرکز می‌کنند و سعی دارند با تکیه بر رویکردهای مبتنی بر مدیریت استرس، به ارتقای بهزیستی کلی افراد و پیشگیری و درمان اختلالاتی نظیر اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در آن‌ها کمک کنند.

استرس، محرک اصلی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد

سطوح بالای استرس می‌تواند تا حد زیادی منجر به بروز اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد شده و یا به عنوان محرک اصلی این اختلال، در آن دسته از افراد که از قبل از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک رنج می‌برند، منجر به تشدید بیماری و اوج گرفتن آن شود و باعث شود علائم بیماری عود پیدا کنند.

استرس مزمن، این قابلیت را دارد که تعادل طبیعی بدن را دچار اختلال کرده و منجر به بروز برخی علائم فیزیکی در افراد شود. معمولاً همان علائم و شاخص‌های فیزیکی که پیش‌تر در مورد اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفتند. مواردی از قبیل:

• سردرد و معده درد
• درد‌های عضلانی
• پرفشاری خون
• و مواردی از این دست…

پاسخ سیستم عصبی انسان به استرس بر قسمت‌های مختلف بدن تاثیر می گذارد و در نتیجه علائم فیزیکی که برای اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک بر شمرده شدند بروز پیدا می‌کنند.

برخی از تکنیک‌های کنترل و مدیریت استرس، تا حد زیادی می‌توانند اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را در افراد کنترل کرده و علائم فیزیکی و حتی روانی این اختلال را تا حد قابل توجهی کاهش دهند. تکنیک‌هایی از قبیل:

• تمرینات ریلکسیشن (Relaxation Exercises)
• تراپی (Therapy)
• و تمریناتی از این قبیل…

علاوه بر این این تکنیک‌های مدیریت استرس یا تمرینات، رسیدگی و حل و فصل منابع استرس زا نیز می‌تواند تاثیر بسزایی در بهبودی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک داشته، از پیشرفت آن جلوگیری و علائم آن را تا حد زیادی کاهش دهد.

در حالت کلی، با درک ارتباط بین استرس و اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و همین طور نحوه تاثیر گذاری تکنیک‌ها و تمرینات کنترل استرس روی پیشگیری، بهبود و درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، افراد این فرصت و قابلیت را در اختیار خواهند داشت تا صرفاً با کمک برخی تکنیک‌ها و شناسایی و حذف برخی منابع استرس زا در زندگی روزمره‌شان، از شر علائم نگران کننده این اختلال رهایی پیدا کنند.

ریسک فاکتورها و علت‌های زمینه‌ای اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

در حالت کلی، اگر بخواهیم ریسک فاکتورها و علت‌های زمینه‌ای اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را معرفی کنیم، با دو دسته از عوامل یا ریسک فاکتورها مواجه خواهیم بود:

• عوامل فردی
• عوامل زیست محیطی

در مورد عوامل فردی، این طور می‌توان توضیح داد که عموماً، آن دسته افراد که دارای سابقه تروما یا سوء استفاده‌های شخصی در طول دوران زندگی و گذشته خود هستند، بیشتر از دیگران احتمال ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را دارند و به عبارتی، بیشتر از دیگران در معرض خطر هستند.

این در حالی است که نقش تعیین کننده و عمیق عوامل زیست محیطی روی ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را نیز نمی‌توان انکار کرد. این یک واقعیت غیر قابل انکار است پویایی خانواده و سیستم‌های حمایتی اجتماعی، نقش بسزایی در میزان ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک ایفاد می‌کنند و می‌توانند در میزان ریسک پذیری افراد تعیین کننده عمل کنند.

این در حالی است که برخی از ویژگی‌های فردی و شخصیتی افراد، از جمله ویژگی‌هایی مثل کمال‌گرایی یا سطوح بالای اضطراب نیز می‌توانند در قالب عوامل فردی، زمینه‌ساز ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد باشند.

به همین دلیل است که درک ریسک فاکتورها و علت‌های زمینه‌ای اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار بوده و می‌تواند نقش تعیین کننده‌ای در فرایند پیشگیری، تشخیص و در نهایت درمان این اختلال ایفا کند.

متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و روان‌پزشکی‌هایی که روی کنترل و درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک کار می‌کنند، به شدت روی این ریسک فاکتورها و علت‌های ریشه‌ای و زمینه‌ای تمرکز می‌کنند تا بتوانند با ریشه یابی و در صورت امکان، حل و فصل آن‌ها، بیماری را کنترل کرده، علائم آن را تا جایی که ممکن است کاهش دهند و به درمان فرد کمک کنند.

به ویژه در مورد آن دسته از افراد که دارای سابقه تروما یا سوء استفاده‌های شخصی جدی هستند و نمی‌توانند از خاطرات آن‌ها رهایی پیدا کنند، یا در خصوص آن دسته از بیماران که در محیط‌های اجتماعی به سر می‌برند و همین امر محرک اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در آن‌ها بوده است، استفاده از این رویکرد جامع و همه‌جانبه، می‌تواند بسیار کمک کننده و اثر بخش باشد.

عوامل فردی و زیست محیطی تاثیر گذار در اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

طیف گسترده‌ای از عوامل فردی و زیست محیطی وجود دارند که می‌توانند زمینه ساز ابتلای افراد به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک باشند. به عنوان مثال، در حوزه عوامل فردی، می‌توان عواملی همچون:

• سابقه تروما
• سابقه سوء استفاده‌های شخصی
• مسائل عاطفی حل نشده
• و مواردی از این دست…

را نام برد.

این قبیل فاکتورها، از جمله علت‌های زمینه‌ای هستند که می‌توانند فرد مورد نظر مستعد ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک کنند.

این در حالی است که برخی از عوامل و ریسک فاکتورهای زیست محیطی نیز می‌توانند سبب ساز ابتلای افراد به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک باشند. ریسک فاکتورهای محیطی مهمی همچون:

• عوامل استرس زای محیطی
• محیط‌های کاری سخت
• مشکلات مالی
• سیستم‌های بین فردی تنش‌زا و بی‌کیفیت
• روابط اجتماعی ضعیف
• عدم برخورداری از حمایت اجتماعی
• و مواردی از این دست…

بدیهی است که هر یک از این عوامل، به میزان متفاوتی می‌توانند محرک اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد بوده و آن را تشدید کنند. به همین دلیل نیز شدت اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و سطوح آن در افراد مختلف، متفاوت بوده و در عین حال، در هر فرد به شکل و شیوه منحصر به فرد و با علائم متفاوتی بروز پیدا می‌کند.

دقیقاً به همین دلیل است که هنگام تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و فرایند درمان آن، متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و روان‌پزشکان سعی می‌کنند هر دو عوامل زینه‌ای فردی و زیست محیطی را مد نظر قرار داده و مورد بحث و بررسی قرار دهند تا بتوانند رویکرد درمانی و کنترلی جامع و همه‌جانبه‌ای را ارائه کرده و بالاترین میزان اثر بخشی را به فرد مورد نظر هدیه کنند.

در نظر گرفتن هم‌زمان عوامل فردی و محیطی یا خارجی در کنار هم، رمز موفقیت رویکرد درمانی مورد استفاده برای کنترل اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک و کاهش علائم فیزیکی و روانی آن است.

تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

در حالت کلی، می‌توان چنین عنوان کرد که تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک شامل یک رویکرد درانی جامع و ترکیبی از ارزیابی سلامت جسمانی و روانی است.

همان‌طور که پیش‌تر نیز به کرات اشاره شد، اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک ناشی از تاثیرگذاری روان بر جسم است. اگر چه بسیاری از علائمی که این بیماری از خودش بروز می‌دهد علائمی فیزیکی و جسمانی هستند، اما علائم و شاخص‌های روانی و عاطفی نیز از اهمیت بسیار بالایی در فرایند تشخیص اختلال برخوردار هستند و از این رو، رویکرد تشخیصی ترکیبی از این دو دسته شاخص برای دستیابی به نتیجه بهتر نیاز است.

ارائه دهندگان مراقبت‌های بهداشتی و پزشکانی که وظیفه تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را بر عهده دارند، معمولاً از یک سری معیارهای تشخیصی خاص، نظیر معیارهایی که در DSM-5 ذکر شده‌اند، برای تشخیص دقیق و قطعی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک استفاده می‌کنند.

با توجه به این‌که بسیاری از علائمی که در افراد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک بروز می‌کنند، علائمی فیزیکی و جسمی هستند که می‌توانند در اغلب بیماری‌ها و عارضه‌های فیزیکی و بدنی نیز شایع باشند، از این رو توصیهه می‌شود قبل از نسبت دادن این علائم و شاخص‌ها به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، احتمال ابتلا به هرگونه مشکل، بیماری یا عارضه فیزیکی و جسمی بررسی شده، و در صورت عدم ابتلای فرد به عوارض جسمی، شانس ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک مورد بحث و بررسی و تشخیص نهایی قرار گیرد.

وجود تعامل، همکاری و تبادل نظر تنگاتنگ و سازنده میان پزشکان، ارائه دهندگان خدمات و مراقبت‌های بهداشتی، روان‌پزشکان و سایر متخصصین سلامت روان، به منظور کسب اطمینان از دقیق و درست بودن تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

در حقیقت، برای این‌که اطمینان حاصل شود فرد مورد نظر به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک مبتلا است، لازم است تاییده و تشخیص هم از سوی متخصصین مراقبت‌های بهداشتی فیزیکی و متخصصین سلامت روان صورت گرفته باشد. این امر، تضمین می‌کند که هم جنبه و شاخص‌های فیزیکی و بدنی اختلال مورد توجه و ارزیابی قرار گرفته و هم شاخص‌ها و علائم روانی و عاطفی آن به درستی بررسی شده است.

درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، اغلب شامل:

• روان درمانی (Psychotherapy)
• و سایر مداخلات روانشناختی (Psychological Interventions)

است که به وضعیت روانی زمینه‌ای فرد پرداخته و تروماها یا اتفاقات و خاطره‌های سابق وی را مورد بررسی و ارزیابی قرار می‌دهد. مواردی که ریسک فاکتورها و عوامل اصلی و محرک‌های عمده بروز اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک هستند و در صورت شناسایی می‌توانند فرایند درمان را تسریع و تکمیل کنند.

در حالت کلی، باز هم باید تاکید کنیم که برای تشخیص درست و دقیق و در عین حال دستیابی به یک رویکرد درمانی کارآمد و اثر بخش، ترکیب رویکردهای فیزیکی و ذهنی یا روانی برای مدیریت اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

ابزارها و تکنیک‌های مورد استفاده در تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و پزشکان، از طیف گسترده‌ای از ابزارها و تکنیک‌های تشخیصی برای ارزیابی‌های علائم و نشانه‌های فیزیکی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک استفاده می‌کنند. به عنوان مثال، دو مورد از متداول‌ترین و مهم‌ترین ابزارهایی که عموماً برای تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:

• آزمایش خون
• و انواع تصویربرداری‌ها

این در حالی است که شناسایی و ارزیابی شاخص‌ها و نشانه‌های روانی، عاطفی و ذهنی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز از اهمیت بسیار بالایی در فرایند تشخیص این اختلال برخوردار است و از این رو، روان‌پزشکان و ارائه دهندگان خدمات سلامت روان از ابزارها و تکنیک‌های تکمیلی:

• ارزیابی روان‌شناسی
• و انواع مصاحبه‌ها

نیز استفاده می‌کنند تا بتوانند مولفه‌های روانی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک ا نیز در فرد ردیابی کنند.

با ادغام ارزیابی‌ها و تشخیص‌های صورت گرفته توسط متخصصین مراقبت‌های بهداشتی فیزیکی و همین‌طور روان‌پزشکان و متخصصین سلامت روان، این فرصت فراهم می‌شود تا یک تشخیص حرفه‌ای، دقیق و اصولی و در عین حال جامع از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک به عمل بیاید تا بتوان بر اساس آن، یک رویکرد درمانی درست و جامع را نیز اتخاذ کرد.

مرجعی که معمولاً متخصصین ارائه دهنده مراقبت‌های بهداشتی و سیستم‌های تشخیص طبی فیزیکی مورد استفاده قرار می‌دهند، معیارهای تشخیصی ذکر شده در DSM-5 است. بحث‌های مشترکی که از این مرجع و مراجعی نظیر آن می‌توان استخراج کرد، به متخصصین مراقبت‌های بهداشتی این امکان را می‌دهد تا یک رویکرد یکپارچه را برای تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک ترویج و دنبال کنند.

گزینه‌های درمانی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

بدون شک، با توجه به این‌که اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک یک اختلال در بر گیرنده جسم و روان در کنار هم است و نه تنها ریشه‌ها زمینه ای بروز آن ومحرک‌های آن عموماً در ذهن و روان فرد اتفاق می‌افتند، شاخص‌ها و نشانه‌های اختلال نیز هم در قالب علائم فیزیکی و هم در قالب مولفه‌های روانی  ذهنی بروز می‌کنند، رویکردی می‌تواند یک رویکرد درمانی مناسب، اثربخش و جامع برای درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک معرفی شود که بتواند هر دو مولفه فیزیکی و روانی را مد نظر قرار داده و درمان کند.

به همین دلیل نیز بهترین رویکردها و گزینه‌های درمانی پیشنهادی برای اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، اغلب رویکردهایی چند رشته‌ای هستند که شامل تیمی از متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و همین‌طور متخصصین سلامت روان یا روان‌پزشکان هستند.

رایج‌ترین رویکردهای درمانی مورد استفاده در درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، مربوط به گزینه‌های روان درمانی (Psychotherapy) است. با این حال، برخی از بهترین و متداول‌ترین رویکردهای درمانی روانشناختی و غیر روانشناختی مورد استفاده در درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، عبارتند از:

• درمان شناختی رفتاری (Cognitive Behavioral Therapy) یا به اختصار CBT
• تکنیک‌های مدیریت استرس (Stress Management Techniques)
• تجویز برخی داروهای ضد افسردگی (Antidepressants)
• تجویز برخی داروهای ضد اضطراب (Antidepressants)
• برخی درمان‌های مکمل نظیر طب سوزنی (Acupuncture)
• استفاده از ماساژ و مواردی از این دست…

در حقیقت، همان‌طور که اشاره شد، فرایند درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک می‌تواند یک رویکرد جامع و ترکیبی یا به اصطلاح چند رشته‌ای از گزینه‌های درمانی مختلف باشد. به عنوان مثال، ممکن است فرایند درمان شامل یک درمان روان‌شناختی یا روان درمانی نظیر درمان شناختی رفتاری (Cognitive Behavioral Therapy) یا به اختصار CBT باشد.

در کنار آن تکنیک‌های مدیریت استرس (Stress Management Techniques) نیز مورد استفاده قرار گیرد که دو مورد از متداول‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• تمرینات ریلکسیشن (Relaxation)
• تمرینات تمرکز حواس (Mindfulness)

اما واقعیت این است که این دو درمان، چه درمان روان شناختی و چه تکنیک‌های مدیریت استرس، صرفاً مولفه‌های روانی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را درمان کرده و علائم ذهنی و روانی اختلال را بهبود می‌دهند. برای ارتقای سطح درمان و اثربخشی بهتر، ممکن است نیاز به درما‌ن‌های دارویی نیز داشته باشیم.

در همین راستا، گاهی ممکن است در کنار رویکردهای درمانی عنوان شده، برخی داروهای ضد افسردگی (Antidepressants) و برخی داروهای ضد اضطراب (Antidepressants) نیز تجویز شوند تا علائم روانی و فیزیکی اختلال را کنترل کرده و کاهش دهند.

در کنار این موارد، درمان‌هایی مثل طی سوزنی (Acupuncture) یا ماساژ نیز می‌توانند در قالب درمان‌های مکمل، در ارتقای سطح کلی سلامت فیزیکی و روانی فرد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک مفید واقع شوند.

این‌که متخصصین سلامت روان و مراقبت‌های بهداشتی کلیه این گزینه‌های درمانی را در نظر داشته و تاثیرگذاری آن‌ها را بررسی کرده، و یک رویکرد درمانی جامع و ترکیبی از آن ها را پیش رو بگیرند، می‌تواند تاثیر بسیار زیادی روی کنترل و مدیریت اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک داشته و علائم روانی و فیزیکی این اختلال را تا حد قابل ملاحظه‌ای بهبود دهد.

نقش تراپی در درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

در حالت کلی، درمان‌های روان شناختی یا همان روان درمانی، که به نوعی می‌توان از آن‌ها تحت عنوان تراپی (Therapy) نیز یاد کرد، تاثیر بسیار زیادی روی کنترل و مدیریت اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک داشته و می‌توانند علائم روانی و فیزیکی این اختلال را تا حد قابل ملاحظه‌ای بهبود دهند.

تراپی، یک فضای امن، قابل اعتماد، بدون تنش و استرس و در عین حال عاری از هر گونه قضاوت را برای افراد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک فراهم می‌کند تا بتوانند در این فضای امن و حمایتی، عوامل روانی زمینه‌‌ای و محرک‌هایی که باعث بروز اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در آن ها شده یا منجر به اوج گرفتن اختلال و تشدید آن می‌شوند را در خورد شناسایی کنند. عواملی که اگرچه ماهیاً روانی، عاطفی یا ذهنی هستند، اما به دلیل ارتباط عمیق بین ذهن و جسم در اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک حتی در قالب برخی نشانه‌های ظاهری و فیزیکی نیز نمود پیدا می‌کنند.

چهار مورد از متداول‌ترین درمان‌های روانشناختی که عموماً در خلال جلسات تراپی مورد استفاده قرار می‌گیرند به شرح زیر هستند:

• درمان شناختی رفتاری (Cognitive Behavioral Therapy) یا به اختصار CBT
• آموزش روانی (Psychoeducation)
• رویکرد درمانی هیجان مدار یا متمرکز بر عاطفه (Emotion Focused Therapy)
• رابطه درمانی (The Therapeutic Relationship)
• و مواردی از این دست…

در درمان شناختی رفتاری (Cognitive Behavioral Therapy) یا به اختصار CBT، سعی می‌شود الگوهای فکری و رفتاری منفی و مخرب فرد که زینه‌ساز بروز یا تحریک اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در وی می‌شوند شناسایی شده و با استفاده از یک سری تکنیک‌ها و فرایندهای درمانی خاص، تغییر یافته و به الگوهای فکری و رفتاری مثبت و سازنده تبدیل شوند.

این در حالی است که در آموزش روانی (Psychoeducation)، سعی می‌شود افراد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را با راهبردهای ارزشمندی آشنا کرد – بر اساس اسم این رویکرد درمانی، به آن‌ها آموزش داد – تا بتوانند بهتر و سازنده‌تر با استرس‌ها، اضطراب‌ها و عوامل محرک استرس و اضطراب در خود مقابله کنند و به یک سیستم بهبود بهزیستی ذهنی کلی تجهیز شوند.

اما رویکرد درمانی هیجان مدار یا متمرکز بر عاطفه (Emotion Focused Therapy) به افراد کمک می‌کند تا آن دسته از احساسات، عواطف و ذهنیات خود را که با علائم جسمانی همراه و مرتبط هستند کنترل و مدیریت کرده، آن‌ها را پردازش کنند و به نحوی که سازنده باشد تنظیم نمایند.

در مورد رابطه درمانی (The Therapeutic Relationship) نیز می‌توان این‌طور توصیفش کرد که این رویکرد درمانی، سعی دارد پذیرش و درک افراد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک از خودشان را تا حد قابل توجهی افزایش دهد. این ارتقای درک و پذیرش از خود، می‌تواند زمینه‌ساز ردیابی و کنترل عواطف، احساسات، ذهنیات، محرک‌ها و در نتیجه علائم اختلال در آن‌ها باشد.

این روش‌های درمانی و احتمالاً برخی از رویکردهای روان درمانی دیگر، بخشی جدایی ناپذیر از فرایند درمان اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در سراسر جهان هستند و می‌توانند در ترکیب با سایر روش‌های درمانی دارویی و مکمل، در بهبودی علائم فیزیکی و روانی این اختلال تاثیرگذار باشند.

درمان دارویی و سایر رویکردهای درمانی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک

همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شد، ممکن است در کنار رویکردهای درمانی روان‌شناختی و تراپی، برای کنترل بهتر و بیشتر علائم روانی و خصوصاً فیزیکی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، نیاز به استفاده از برخی درمان‌های دارویی یا به اصطلاح تجویز دارو نیز باشد.

متداول‌ترین گروه داروهایی که عموماً در درمان‌ دارویی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک مورد استفاده قرار می‌گیرند عبارتند از:

• داروهای ضد افسردگی (Antidepressants)
• داروهای ضد اضطراب (Antidepressants)

در کنار استفاده از درمان‌های دارویی، استفاده از برخی درمان‌های مکمل و تمرینات و تکنیک‌های خاص نیز می‌تواند تاثیر بسیار زیادی روی بهبودی علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد داشته باشد. چند مورد از بهترین و متداول‌ةرین درمان‌های تکمیلی غیر دارویی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک عبارتند از:

• ماساژ درمانی
• طب سوزنی (Acupuncture)
• تمرینات ریلکسیشن (Relaxation)
• تمرینات تمرکز حواس (Mindfulness)
• مراقبت‌های کایروپراکتیک (Chiropractic Care)
• و مواردی از این دست…

در کنار مواردی که معرفی شدند، اصلاح سبک زندگی، مانند ورزش کردن منظم یا برخورداری از رژیم غذایی سالم و درست نیز می‌تواند تاثیر بسیار زیادی روی بهبودی علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک داشته باشد.

علاوه بر این، شرکت در گروه‌های حمایتی یا برنامه‌های حمایتی فردی نیز می‌تواند با اقلی حس اعتماد، اعتبار و اجتماعی بودن به افراد، آن‌ها را تا حد زیادی از اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک دور کرده و علائم این اختلال را در آن‌ها کم‌رنگ‌تر کند. درست مانند درمان‌های جدیدی همچون هنر درمانی یا موسیقی درمانی، که می‌توانند با ایجاد احساسات مثبت در فرد و دادن حس آرامش، امنیت و اعتبار به او، علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک را در وی کاهش دهند.

هدف از کلیه این روش‌های درمانی، چه درمان‌های روان‌شناختی، چه درمان‌های دارویی و چه درمان‌های مکمل غیر دارویی، پرداختن به هر دو مولفه فیزیکی و روانی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افرادی است که با این مشکل دست و پنجه نرم می‌کنند، تا ارتقای بهزیستی کلی را برای آن‌ها به ارمغان آورد.

با ترکیب رویکردهای درمانی مختلف‌، افرادی که مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک هستند، این فرصت را پیدا خواهند کرد تا جامع‌ترین، بهترین و اثربخش‌ترین رویکرد درمانی مورد نیاز برای کاهش علائم و کنترل اختلال را دریافت کنند.

چطور می‌توان با وجود اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک زندگی را مدیریت کرد؟

واقعیت این است که مدیریت زندگی با وجود اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، نیازمند یک سیستم حمایتی قوی از دوستان، خانواده و متخصصان مراقبت‌های بهداشتی و همین‌طور سلامت روان است.

با این حال، خودِ فرد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز می‌تواند برای مدیریت و بهبود کیفیت زندگی‌اش با وجود این اختلال، برخی فعالیت‌ها و رویکردها را اتخاذ کند. مواردی از قبیل:

• درگیر شدن در فعالیت‌های خودمراقبتی
• یادگیری تکنیک‌های مدیریت استرس
• جستجوی معاینات منظم
• ایجاد انعطاف‌پذیری
• ایجاد الگوهای فکری مثبت و مثبت اندیشی
• ارتقای اعتماد به نفس و مهربان بودن نسبت به خود
• و مواردی از این دست…

این فرصت را به فرد می‌دهند تا بهتر بتواند با اختلالی که با آن دست و پنجه نرم می‌کند رو به رو شده، آن را کنترل کرده و در نتیجه، زندگی خود را مدیریت کند.

علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک چقدر واقعی هستند؟

مهم‌ترین نکته در خصوص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک این است که این بیماری، صرفاً در قالب نشانه‌ها و شاخص‌های روانی و عاطفی باقی نمی‌ماند. ارتباط ذهن و بدن باعث می‌شود تا به مرور زمان و با پیشرفت اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک، عوامل روانی در قالب علائم و مولفه‌های جسمی، بدنی و فیزیکی هم نمود پیدا کنند و همین امر نیز باعث می‌شود تا نشانه‌های اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک بسیار واقعی باشند.

همین علائم جسمی و واقعی نیز باعث می‌شوند که اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک زندگی افراد مبتلا را با چالش‌هایی جدی مواجه کرده، سبک زندگی آن‌ها را تغییر دهد و حتی در روابط و تعاملات فرد نیز خدشه وارد کند.

برای مدیریت و کنترل این علائم واقعی، شناخت تاثیر متقابل و در عین حال به شدت پیچیده بین سلامت روان و جسم در اعتبارسنجی و رسیدگی به آن‌ها برای بهبود کیفیت زندگی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

اما این فرایند، فرایند ساده‌ای نیست که فرد بتواند به تنهایی از عهده آن برآمده و آن را طی کند. از این رو، برخورداری از حمایت و کمک‌های متخصصین مراقبت‌های بهداشتی و همین‌طور وروان‌پزشکان و متخصصین سلامت روان، با ارائه رویکردهای درمانی جامع و غنی، می‌تواند کارساز باشد.

سوالات متداول

نتیجه‌گیری

اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک (Psychosomatic Disorders) یک تعامل پیچیده بین ذهن و بدن است. شناخت علائم و درک ارتباط بین استرس و این اختلالات از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و می‌تواند فرایند تشخیص بیماری و درمان آن را به سمت موفقیت هدایت کند. مهم‌ترین منابعی که می‌توانند زمینه‌ساز ایجاد اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در فرد شده یا آن را تحریک و تشدید کنند، شامل موارد زیر می‌شوند:

• ژنتیک (Genetics)
• محیط (Environment)
• استرس عاطفی (Emotional Stress)

در حقیقت، افرادی که از این سه منبع، استرس، تروما یا مسائل عاطفی حل نشده دریافت کرده باشند، مستعد ابتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک خواهند بود. با وجود این‌که این اختلال، یک اختلال روانی و عاطفی است و علت‌های ریشه‌ای آن نیز عاطفی، ذهنی و روانی هستند، اما علائم آن می‌تواند هم به صورت علائم روانی و هم در قالب نشانه‌های فیزیکی و جسمی نمود پیدا کنند.

برخی از متدوال‌ترین نشانه‌های فیزیکی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد عبارتند از:

• فشار خون بالا (High Blood Pressure)
• درد در ناحیه قفسه سینه (Chest Pain)
• هایپرتنشن یا پرفشاری شریانی (Hypertension)
• و مواردی از این دست…

در مورد مولفه‌های روانی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز معمولاً دو نشانه زیر بیشتر از دیگر علائم مشاهده می‌شوند:

• اضطراب (Anxiety)
• افسردگی (Depression)

به منظور تشخیص اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک از روش‌های جدید و پیچیده‌ای استفاده می‌شود و دلیل آن نیز این است که علائم فیزیکی این بیماری، با بسیاری از مشکلات و بیماری‌های جسمی یکسان و مشابه است و همین می‌تواند گمراه کننده باشد. به علاوه، چه در فرایند تشخیص و چه در فرایند درمان، به تعامل و همراهی متخصصین مراقبت‌های بهداشتی (جسمی) و متخصصین سلامت روان (روانی) نیاز است.

فرایند درمان می‌تواند ترکیبی از گزینه‌های درمانی روان درمانی یا تراپی، دارو درمانی و تکنیک‌ها و تمرینات و استراتژی‌های مدیریت استرس و بهبود سبک زندگی باشند.

متداول‌ترین رویکردهای درمانی روان‌شناختی عبارتند از:

• درمان شناختی رفتاری (Cognitive Behavioral Therapy) یا به اختصار CBT
• آموزش روانی (Psychoeducation)
• رویکرد درمانی هیجان مدار یا متمرکز بر عاطفه (Emotion Focused Therapy)
• رابطه درمانی (The Therapeutic Relationship)
• و مواردی از این دست…

متداول‌ترین داروهایی که در دارو درمانی تجویز می‌شوند عبارتند از:

• داروهای ضد افسردگی (Antidepressants)
• داروهای ضد اضطراب (Antidepressants)

و استراتژی‌ها، تکنیک‌ها و تمرینات مورد استفاده به عنوان درمان تکمیلی اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک نیز به شرح زیر هستند:

• طب سوزنی (Acupuncture)
• تمرینات ریلکسیشن (Relaxation)
• تمرینات تمرکز حواس (Mindfulness)
• مراقبت‌های کایروپراکتیک (Chiropractic Care)
• و مواردی از این دست…

این نکته را در نظر داشته باشید که علائم اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک در افراد مبتلا به این اختلال بسیار واقعی هستند و می‌توانند زندگی، روابط و تعاملات او را تحت تاثیر قرار دهند.

با ارائه حمایت، درک و همدلی، می‌توانیم به افراد مبتلا به اختلال روان‌ تنی یا سایکوسوماتیک کمک کنیم تا زندگی خود را به طور موثرتری مدیریت کرده و با کنترل علائم این اختلال، بهزیستی کلی خود را بهبود ببخشند.